మనిషి ప్రాణాలను కాపాడటంలో రక్తానికి ఉన్న ప్రాధాన్యత గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. సాధారణంగా A, B, AB, O గ్రూపులతో పాటు Rh పాజిటివ్, నెగెటివ్ ఆధారంగా రక్తాన్ని వర్గీకరిస్తుంటారు. అయితే ప్రపంచంలో అత్యంత అరుదైన రక్త రకం ఒకటి ఉంది. అదే Rh-null. దీన్నే ముద్దుగా గోల్డెన్ బ్లడ్ అని పిలుస్తారు.
Rh-null అంటే ఏమిటి?
మన ఎర్ర రక్తకణాలపై వివిధ రక్త సమూహాలకు చెందిన యాంటిజెన్లు ఉంటాయి. Rh వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన D, C, c, E, e వంటి యాంటిజెన్లు ఉంటాయి. అయితే Rh-null రక్తంలో Rh వ్యవస్థకు చెందిన యాంటిజెన్లు ఏవీ ఉండవు. అందుకే ఇది సాధారణ Rh-negative రక్తం కంటే కూడా అత్యంత అరుదైనదిగా పరిగణిస్తారు. Rh-null రక్తాన్ని తొలిసారిగా 1961లో ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన ఒక ఆదివాసీ మహిళలో గుర్తించారు. 2010 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం 43 మంది Rh-null వ్యక్తులు నమోదైనట్లు ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఆఫ్ బ్లడ్ ట్రాన్స్ఫ్యూజన్ (ISBT) పేర్కొంది. 2025లో Cleveland Clinic కూడా ఇప్పటివరకు సుమారు 43 మంది మాత్రమే గుర్తించబడ్డారని తెలిపింది.
‘గోల్డెన్ బ్లడ్’ ఎందుకు అంటారు?
Rh-null రక్తానికి బంగారు రంగు ఉండటం వల్ల ఈ పేరు రాలేదు. ఇది అత్యంత అరుదుగా లభించే రక్తం కావడం వల్ల విలువైనదనే అర్థంలో ఈ పేరు వచ్చింది. అంటే ఇది ఇతర రక్త రకాల కంటే మెరుగైనది లేదా ఎక్కువ స్వచ్ఛమైనది అని కాదు. అయితే వైద్యపరంగా దీని ప్రాధాన్యత మాత్రం చాలా ఎక్కువ. కొన్ని అరుదైన Rh యాంటిజెన్ సమస్యలు ఉన్న రోగులకు Rh-null ఎర్ర రక్తకణాలు ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశముంది.
మరి ఎవరికి కావాలంటే వారికి ఇవ్వొచ్చా?
ఇక్కడే అసలు ఆసక్తికరమైన విషయం ఉంది. Rh-null రక్తం చాలా అరుదైనదే అయినప్పటికీ, దాన్ని ప్రతి రోగికి ఇవ్వలేం. రక్తమార్పిడి సమయంలో రోగి రక్తంలోని యాంటీబాడీలు, దాత రక్తంలోని యాంటిజెన్లతో సరిపోతాయా లేదా అనేది పరిశీలించాలి. అదే సమయంలో Rh-null వ్యక్తికి రక్తం అవసరమైనప్పుడు పరిస్థితి మరింత క్లిష్టంగా ఉంటుంది. ఇతర Rh రకాల రక్తాన్ని స్వీకరించడం ప్రమాదకరం కావచ్చు. అందువల్ల వీరికి సరిపడే Rh-null రక్తం అందుబాటులో ఉండటం అత్యంత కీలకం.
ఎంత ధర?
గోల్డెన్ బ్లడ్ లీటర్కు కోట్ల రూపాయలు అంటూ సోషల్ మీడియాలో ప్రచారంలో ఉండే మాటలకు అధికారిక ఆధారం లేదు. Rh-null రక్తానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఒక స్థిరమైన మార్కెట్ ధర లేదు. దీని విలువ ప్రధానంగా దాని అరుదుదనం, అవసరమైన రోగికి దొరకడం ఎంత కష్టమనే అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అరుదైన రక్తదాతలను గుర్తించి, అవసరమైనప్పుడు వారి రక్తాన్ని అందించేందుకు ISBT ప్రత్యేక ఇంటర్నేషనల్ రేర్ డోనర్ ప్యానెల్ వ్యవస్థను నిర్వహిస్తోంది. అత్యంత అరుదైన రక్త రకాల విషయంలో దేశాల మధ్య సహకారం కూడా అవసరమవుతుంది.
భారతదేశంలోనూ అరుదైన రక్తాలపై దృష్టి
భారతదేశంలో కూడా అరుదైన రక్త గ్రూపుల గుర్తింపు, రిజిస్ట్రీ ఏర్పాటు వంటి కార్యక్రమాలు కొనసాగుతున్నాయి. ISBT ప్రకారం, దేశంలో అరుదైన రక్త రకాల కోసం రేర్ డోనర్ రిజిస్ట్రీ ఆఫ్ ఇండియా (RDRI) ఏర్పాటు చేసే ప్రయత్నాలు జరిగాయి. అయితే అరుదైన దాతలను గుర్తించడం, రక్త నమూనాల జన్యు పరీక్షలు, తగిన ప్రయోగశాలలు, అవగాహన వంటి అంశాల్లో ఇంకా సవాళ్లు ఉన్నాయి.