ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, దీర్ఘకాలంగా తగ్గని దగ్గు, కఫంలో రక్తం కనిపించడం, ఊపిరితిత్తుల్లో ఇన్ఫెక్షన్ లేదా ఏదైనా అసాధారణ మార్పు కనిపించినప్పుడు వైద్యులు పలు రకాల పరీక్షలు సూచిస్తారు. వాటిలో కొంత భిన్నమైన పరీక్ష బ్రోంకోస్కోపీ. పేరులోనే ప్రత్యేకంగా అనిపించే ఈ ప్రక్రియలో సన్నని కెమెరా ఉన్న ప్రత్యేక ట్యూబ్ను శ్వాసనాళాల్లోకి పంపించి ఊపిరితిత్తుల లోపలి భాగాన్ని నేరుగా పరిశీలిస్తారు. అవసరమైతే అదే సమయంలో టిష్యూ లేదా ద్రవ నమూనాలను కూడా సేకరిస్తారు.
బ్రోంకోస్కోపీ అంటే ఏమిటి?
మన ముక్కు, నోటి నుంచి గాలి శ్వాసనాళం ద్వారా ఊపిరితిత్తుల్లోకి చేరుతుంది. శ్వాసనాళం లోపలికి వెళ్లిన తర్వాత అది రెండు ప్రధాన శాఖలుగా విడిపోయి క్రమంగా చిన్న చిన్న నాళాలుగా మారుతుంది. వీటినే బ్రాంకై, బ్రాంకియోల్స్ అంటారు. ఈ శ్వాసనాళాల లోపలి పరిస్థితిని బయట నుంచి సాధారణంగా చూడటం సాధ్యం కాదు. అందుకే బ్రోంకోస్కోప్ అనే సన్నని వైద్య పరికరాన్ని ఉపయోగిస్తారు. దాని చివర కెమెరా, వెలుతురు ఉంటుంది. దీంతో వైద్యుడు శ్వాసనాళాల లోపలి భాగాన్ని స్క్రీన్పై ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించగలరు.
పరీక్షకు ముందు ఏం చేస్తారు?
బ్రోంకోస్కోపీకి ముందు వైద్యులు రోగి ఆరోగ్య పరిస్థితిని పూర్తిగా అంచనా వేస్తారు. తీసుకుంటున్న మందులు, ముఖ్యంగా రక్తం పలుచన చేసే మందులు, అలర్జీలు, గతంలో ఎదురైన ఆరోగ్య సమస్యలు తదితర వివరాలను తెలుసుకుంటారు. సాధారణంగా పరీక్షకు కొన్ని గంటల ముందు ఆహారం, పానీయాలు తీసుకోకుండా ఉండమని సూచించవచ్చు. అయితే ఉపవాస సమయం, మందుల విషయంలో వైద్యుడు ఇచ్చే నిర్దిష్ట సూచనలనే పాటించాలి.
అసలు ప్రక్రియ ఎలా జరుగుతుంది?
రోగిని ప్రత్యేక బెడ్పై పడుకోబెడతారు. గుండె స్పందన, రక్తంలో ఆక్సిజన్ స్థాయి, రక్తపోటు వంటి అంశాలను పర్యవేక్షిస్తూ ఉంటారు. తర్వాత గొంతు, ముక్కు ప్రాంతంలో అసౌకర్యం తగ్గించడానికి స్థానిక మత్తు మందును ఉపయోగించవచ్చు. అవసరాన్ని బట్టి రోగికి సెడేషన్ కూడా ఇస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో జనరల్ అనస్థీషియా అవసరం కావచ్చు. ఆ తర్వాత సన్నని ఫ్లెక్సిబుల్ బ్రోంకోస్కోప్ను ముక్కు లేదా నోటి ద్వారా నెమ్మదిగా లోపలికి పంపిస్తారు. అది గొంతు, శ్వాసనాళం దాటి ఊపిరితిత్తుల్లోని వివిధ శ్వాసనాళాల వరకు చేరుతుంది. పరికరం చివర ఉన్న కెమెరా చిత్రాలను బయట ఉన్న మానిటర్పై చూపిస్తుంది. దీంతో డాక్టర్ శ్వాసనాళాల లోపలి గోడలు ఎలా ఉన్నాయి, వాపు ఉందా, రక్తస్రావం ఉందా, ఏదైనా అసాధారణ పెరుగుదల లేదా అడ్డంకి ఉందా వంటి అంశాలను పరిశీలిస్తారు.
కేవలం చూడటమే కాదు..
బ్రోంకోస్కోపీ ప్రత్యేకత ఇక్కడే ఉంటుంది. అవసరమైతే కెమెరా ట్యూబ్ ద్వారా చిన్న వైద్య పరికరాలను కూడా లోపలికి పంపవచ్చు. ఉదాహరణకు అనుమానాస్పద ప్రాంతం కనిపిస్తే చిన్న టిష్యూ నమూనాను తీసి బయాప్సీ కోసం ల్యాబ్కు పంపవచ్చు. అలాగే శ్వాసనాళాల్లోని ద్రవం లేదా కఫం నమూనాలను సేకరించి ఇన్ఫెక్షన్లు, ఇతర సమస్యల కోసం పరీక్షించవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో శ్వాసనాళంలో ఇరుక్కున్న చిన్న విదేశీ వస్తువును తొలగించడం, పేరుకుపోయిన స్రావాలను తొలగించడం వంటి చికిత్సా చర్యలకు కూడా బ్రోంకోస్కోపీని ఉపయోగిస్తారు.
ఏ సమస్యలను గుర్తించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది?
బ్రోంకోస్కోపీని ఒక్క వ్యాధి కోసం మాత్రమే చేయరు. వైద్యుడి అనుమానం, స్కాన్ ఫలితాలు, రోగి లక్షణాలను బట్టి దీనిని సూచిస్తారు. కారణం తెలియని దీర్ఘకాలిక దగ్గు, కఫంలో రక్తం రావడం, ఊపిరితిత్తుల్లో అనుమానాస్పద గడ్డ లేదా మార్పు, కొన్ని రకాల ఊపిరితిత్తుల ఇన్ఫెక్షన్లు, శ్వాసనాళాల్లో అడ్డంకులు,
ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ అనుమానం, ఊపిరితిత్తులలోని అసాధారణ మార్పులపై మరింత సమాచారం అవసరమైనప్పుడు ఈ టెస్ట్ రిఫర్ చేస్తారు. ముఖ్యంగా CT స్కాన్ లేదా ఇతర ఇమేజింగ్ పరీక్షల్లో అనుమానాస్పద ప్రాంతం కనిపించినప్పుడు, ఆ ప్రాంతం నుంచి నమూనా తీసుకోవడానికి బ్రోంకోస్కోపీ ఉపయోగపడుతుంది.
పరీక్ష సమయంలో నొప్పి ఉంటుందా?
స్థానిక మత్తు మందు, అవసరమైనప్పుడు సెడేషన్ ఇవ్వడం వల్ల ప్రక్రియ సమయంలో అసౌకర్యాన్ని తగ్గిస్తారు. అయినప్పటికీ గొంతులో ఏదో ఉన్నట్లు అనిపించడం, దగ్గు రావడం లేదా కొంత అసౌకర్యం ఉండవచ్చు. పరీక్ష పూర్తయిన తర్వాత కొంతసేపు గొంతు నొప్పి, బొంగురుపోవడం లేదా దగ్గు ఉండొచ్చు. ఇవి సాధారణంగా తాత్కాలికంగా ఉంటాయి.
ఎంత సమయం పడుతుంది?
బ్రోంకోస్కోపీకి పట్టే సమయం ఎందుకు చేస్తున్నారు, ఏ రకమైన బ్రోంకోస్కోపీ చేస్తున్నారు, బయాప్సీ లేదా ఇతర ప్రక్రియలు అవసరమా అనే అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ప్రక్రియ పూర్తయిన తర్వాత కూడా సెడేషన్ ప్రభావం తగ్గే వరకు కొంతసేపు వైద్యుల పర్యవేక్షణలో ఉంచుతారు.
పరీక్ష తర్వాత ఏం జాగ్రత్తలు?
గొంతుకు స్థానిక మత్తు మందు ఇచ్చినట్లయితే దాని ప్రభావం పూర్తిగా తగ్గే వరకు తినడం, తాగడం విషయంలో వైద్యుల సూచనలు పాటించాలి. సెడేషన్ ఇచ్చినట్లయితే ఆ రోజు వాహనం నడపడం వంటి పనులను నివారించాలని సాధారణంగా సూచిస్తారు. బ్రోంకోస్కోపీ తర్వాత స్వల్పంగా దగ్గు లేదా గొంతు అసౌకర్యం ఉండవచ్చు. అయితే అధికంగా రక్తం రావడం, తీవ్రమైన శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, ఛాతీలో తీవ్రమైన నొప్పి లేదా అధిక జ్వరం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే వెంటనే వైద్యులను సంప్రదించాలి.
మొత్తంగా.. బ్రోంకోస్కోపీ అంటే ఊపిరితిత్తుల్లోకి కెమెరా పంపించి లోపలి శ్వాసనాళాలను నేరుగా పరిశీలించే వైద్య ప్రక్రియ. దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, కేవలం లోపలి పరిస్థితిని చూడటమే కాకుండా అవసరమైనప్పుడు అదే ప్రక్రియలో ద్రవం లేదా టిష్యూ నమూనాలను సేకరించి మరింత ఖచ్చితమైన నిర్ధారణకు ఉపయోగపడుతుంది. అందుకే ఊపిరితిత్తులకు సంబంధించిన కొన్ని క్లిష్టమైన సమస్యలను గుర్తించడంలో ఇది వైద్యులకు ఉపయోగకరమైన సాధనంగా మారింది.
గమనిక: బ్రోంకోస్కోపీ ఎవరికి అవసరం, ఏ విధానంలో చేయాలి, పరీక్షకు ముందు/తర్వాత ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి అన్నది రోగి పరిస్థితిని బట్టి మారుతుంది. కాబట్టి వైద్యుడి సూచనలను తప్పనిసరిగా పాటించాలి.