నిజానికి పేదరాసి పెద్దమ్మ అనేది ఒక నిజమైన చారిత్రక వ్యక్తి కాదు, కానీ తెలుగు సంస్కృతి, జానపద సాహిత్యం మరియు పిల్లల కథల్లో స్థిరపడిపోయిన ఒక జ్ఞానవంతురాలైన ఊహాత్మక పాత్ర. 'పేదరాసి' అంటే సాధారణ గ్రామీణ జీవనం అని, 'పెద్దమ్మ' అంటే వయోవృద్ధురాలైన ముసలమ్మ లేదా అమ్మమ్మ అని అర్థం.
ఊరి చివర ఒక చిన్న ఇంట్లో నివసిస్తూ, సకల విషయాలపై అవగాహన ఉన్న పరోపకారిగా ఈమెను చిత్రీకరించారు. రాజులైనా, దొంగలైనా, సాధారణ ప్రజలైనా ఆమె దగ్గరకు వచ్చినప్పుడు అందరికీ సమానంగా నీతి, ధైర్యం, బుద్ధికుశలతను నూరిపోసే జ్ఞానస్వరూపిణిగా ఈమె మనకు కనిపిస్తుంది.
1948 జనవరిలో వచ్చిన ప్రసిద్ధ పిల్లల మాసపత్రిక 'చందమామ' సంచికలో పేదరాసి పెద్దమ్మ గురించి చాలా వివరంగా ప్రచురించారు. ప్రపంచంలో తెలియని విషయం అంటూ లేని మహోన్నత జ్ఞానిగా ఆమెను అందులో వర్ణించారు. సంధ్యావేళల్లో గ్రామీణ పిల్లలంతా ఆమె చుట్టూ చేరి కథలు వినేవారని ప్రాచుర్యంలో ఉంది. కేవలం కథలకే పరిమితం కాకుండా తెలంగాణ జానపద కళారూపమైన ఒగ్గు కథల్లో కూడా పేదరాసి పెద్దమ్మ పాత్రకు చాలా ప్రాముఖ్యత ఉంది.
నిస్వార్థం, దయ, పెద్దల పట్ల గౌరవం వంటి మంచి విలువలను చాటిచెప్పడానికి ఒగ్గు కళాకారులు ఈ కథలను అద్భుతమైన గేయాలు మరియు సంభాషణల రూపంలో ప్రదర్శిస్తుంటారు. ఈ పాత్ర ఎంతటి ప్రజాదరణ పొందిందంటే, 1968లో గిడుతూరి సూర్యం దర్శకత్వంలో 'పేదరాశి పెద్దమ్మ కథ' పేరిట ఒక చలనచిత్రం కూడా వచ్చింది. కాంతారావు, కృష్ణకుమారి ప్రధాన పాత్రల్లో నటించగా, నటి నిర్మలమ్మ పేదరాసి పెద్దమ్మగా అలరించారు.
అలాగే ఎంతోమంది ప్రముఖ రచయితలు పేదరాసి పెద్దమ్మ పేరుతో అనేక బాల సాహిత్య పుస్తకాలను ప్రచురించారు. నేటి ఆధునిక డిజిటల్ యుగంలో కూడా ఈ కథలు ఆన్లైన్ వేదికలపై లభిస్తూ పిల్లల్లో ఊహాశక్తిని, మంచి ఆలోచనలను పెంపొందిస్తున్నాయి. తెలుగు గ్రామీణ జ్ఞానానికి, సంస్కృతికి పేదరాసి పెద్దమ్మ ఒక అద్భుతమైన సంకేతం.