అలారం మోగడం, దాన్ని ఆపేయడం.. వెంటనే మంచం దిగకుండానే వాట్సాప్, ఇన్స్టాగ్రామ్, నోటిఫికేషన్లు, ఆఫీస్ ఈమెయిళ్లు స్క్రోల్ చేయడం! ఈ దృశ్యం ఈనాటి డిజిటల్ యుగంలో దాదాపు ప్రతి ఒక్కరి ఇంట్లోనూ కనిపిస్తుంది. చాలామంది దీనిని స్మార్ట్ఫోన్ వ్యసనం, క్రమశిక్షణ లేకపోవడం అని చాలా తేలికగా కొట్టిపారేస్తుంటారు. కానీ, ప్రవర్తనా మనస్తత్వశాస్త్రం (Behavioral Psychology) ప్రకారం ఉదయాన్నే ఫోన్ పట్టుకోవడం వెనుక అంతకంటే సంక్లిష్టమైన మానసిక సూత్రాలు ఉన్నాయని నిపుణులు చెప్తున్నారు.
అనిశ్చితిని తగ్గించుకునే యత్నం
మనం నిద్రపోతున్నప్పుడు ప్రపంచంలో ఏం జరుగుతుందో మనకు తెలియదు. స్నేహితుల మెసేజ్లు, అత్యవసర వార్తలు, ఆఫీస్ ఇమెయిల్స్, మారిన క్యాలెండర్ షెడ్యూల్స్.. ఇలా రాత్రికి రాత్రే ఏమైనా మారాయా అనే ఆరాటం మెదడులో మొదలవుతుంది. మానసిక శాస్త్రం ప్రకారం, మనుషులు అనిశ్చితికి లోనైనప్పుడు సహజంగానే సమాచారం కోసం వెతుకుతారు. ఫోన్ తెరవగానే దొరికే సమాచారం మెదడులోని ఆ అనిశ్చితిని, ఆందోళనను తక్షణమే తగ్గిస్తుంది.
అలవాటు వలయం
మనస్తత్వశాస్త్రంలో “సూచన-దినచర్య-బహుమతి” (Cue-Routine-Reward) అనే అలవాటు వలయం ఉంటుంది. సూచన అంటే నిద్రలేవగానే అలారం మోగడం. దినచర్య అంటే వెంటనే చేతిలోని ఫోన్ను స్క్రోల్ చేయడం. ఏదో ఒక కొత్త విషయాన్ని తెలుసుకోవాలన్న కుతుహలం. ఫన్నీ రీల్, స్నేహితుని మెసేజ్, ప్రాధాన్యత ఉన్న ఈమెయిల్ గుర్తించడం. ఈ ప్రక్రియ పదేపదే జరగడం వల్ల, మెదడు ప్రతి ఉదయం ఆ ప్రతిఫలాన్ని ఆశించి అప్రయత్నంగానే ఫోన్ వైపు లాగుతుంది.
ప్రతిఫలాలు & డోపమైన్
అయితే ప్రతిరోజూ ఫోన్లో ఉత్సాహకరమైన వార్తలే ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. కానీ ఈరోజు ఏదో కొత్తది దొరకవచ్చు అనే ఊహే మెదడులో ‘డోపమైన్’ రసాయనాన్ని విడుదల చేస్తుంది. రోజు మార్చి రోజు వచ్చే సందేశాలు లేదా ప్రశంసలు మెదడుకు ఒక లాటరీ లాంటి అనుభూతిని ఇస్తాయి. ఈ అనిశ్చితమైన ప్రతిఫలాల వల్ల డిజిటల్ అలవాట్లు మనలో మరింత గాఢంగా పాతుకుపోతాయంటున్నారు నిపుణులు.
ప్రపంచంతో తిరిగి అనుసంధానం
కొన్ని గంటల నిద్ర తర్వాత మనుషులు తాత్కాలికంగా బయటి ప్రపంచంతో సంబంధం కోల్పోతారు. సమయం ఎంతైంది? వాతావరణం ఎలా ఉంది? మొదటి మీటింగ్ ఎప్పుడు? వంటి విషయాలు తెలుసుకోవడం ద్వారా తమ మానసిక రూపురేఖలను పునర్నిర్మించుకోవడానికి ఫోన్ ఒక శీఘ్ర సాధనంగా పనిచేస్తుంది.
ఇది నిజంగా వ్యసనమేనా?
ఉదయాన్నే ఫోన్ చూడటం ఎల్లప్పుడూ ప్రమాదకరం కాదు. అయితే, ఆ త్వరిత పరిశీలన కాస్త 45 నిమిషాల అంతులేని స్క్రోలింగ్గా మారి, మీ ఉదయాన్ని, సమయాన్ని, మానసిక ప్రశాంతతను దెబ్బతీస్తుంటే అది సమస్యాత్మకమే. కానీ, నిద్రలేవగానే ఫోన్ వైపు చేయి వెళ్లడం అనేది కేవలం బద్ధకం, వ్యసనం కాదని, అది మీ మెదడు రోజును ప్రారంభించేందుకు అనుసరించే ఒక సహజ సిద్ధమైన మానసిక ప్రక్రియ అని సైకాలజీ నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
గమనిక: ఇది కేవలం సమాచారం మాత్రమే. పైన పేర్కొన్న వివరాలు అంతర్జాతీయ పరిశోధనా సంస్థల నివేదికలు, వైద్య నిపుణుల విశ్లేషణల ప్రాతిపదికన అవగాహన కోసం మాత్రమే అందించడం జరిగింది. దీనికి సంస్థ ఎలాంటి బాధ్యత వహించదు. కాబట్టి ఖచ్చితమైన నిర్ధారణ కోసం క్వాలిఫైడ్ డాక్టర్ను సంప్రదించి పరీక్షలు చేయించుకోవడం శ్రేయస్కరం.
మరిన్ని సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ వార్తల కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేయండి..