గుండె ఒక్కసారిగా ఆగిపోతే కేవలం కొన్ని నిమిషాల్లోనే ప్రాణాపాయం ఏర్పడుతుంది. అలాంటి పరిస్థితిలో వైద్యులు చేసే ప్రతి సెకను పోరాటమే ఒక మనిషి జీవితాన్ని తిరిగి తీసుకురాగలదు. తాజాగా బీఆర్ఎస్ సీనియర్ నేత, నర్సంపేట మాజీ ఎమ్మెల్యే పెద్ది సుదర్శన్ రెడ్డి విషయంలో ఇదే జరిగింది. తీవ్ర గుండెపోటుతో అపస్మారక స్థితికి చేరుకున్న ఆయనను వైద్యులు పట్టుదలతో చేసిన ప్రయత్నాల వల్ల మళ్లీ ప్రాణాలతో నిలబెట్టగలిగారు.
ఏమి జరిగింది?
ఆదివారం ఉదయం హనుమకొండలోని తన నివాసంలో పెద్ది సుదర్శన్ రెడ్డికి తీవ్ర గుండెపోటు వచ్చింది. కుటుంబ సభ్యులు వెంటనే ఆయనను రోహిణి ఆస్పత్రికి తరలించారు. అప్పటికే ఆయన స్పందించని స్థితిలో ఉండటంతో పరిస్థితి అత్యంత విషమంగా మారింది. కొంతసేపు ఆయన మరణించారనే వార్తలు కూడా విస్తృతంగా ప్రచారంలోకి వచ్చాయి. అయితే అక్కడే విధుల్లో ఉన్న కార్డియాలజిస్ట్ డాక్టర్ సి. మమతా రెడ్డి చేతులెత్తేయకుండా చికిత్స కొనసాగించారు. గుండె స్పందించే వరకు వరుసగా 9 సార్లు CPR నిర్వహించి, అవసరమైన అత్యవసర చికిత్స అందించారు. చివరకు ఆయన గుండె మళ్లీ స్పందించడంతో వైద్య బృందం ఊపిరి పీల్చుకుంది. ఈ ఘటన తర్వాత మాజీ మంత్రి హరీశ్ రావు సహా పలువురు డాక్టర్ మమతా రెడ్డిని అభినందిస్తూ ఆమె సేవలను ప్రశంసించారు.
ఇది ఆమెకు కొత్త కాదు..
డాక్టర్ మమతా రెడ్డి ఇలాంటి అరుదైన ప్రాణరక్షణలో ఇదే మొదటిసారి కాదు. ఈ ఏడాది ఏప్రిల్లో బీజేపీ రాష్ట్ర నాయకుడు, వరంగల్ పశ్చిమ మాజీ ఎమ్మెల్యే మార్థినేని ధర్మారావు గుండె ఆగిపోయిన పరిస్థితిలో ఆస్పత్రికి చేరుకున్నారు. అప్పటికీ ఆయన గుండె స్పందించకపోవడంతో డాక్టర్ మమతా రెడ్డి ఏకంగా 11 సార్లు CPR నిర్వహించి చివరకు ఆయన ప్రాణాలను కాపాడారు. వరుసగా ఇద్దరు ప్రముఖుల ప్రాణాలను కాపాడిన ఆమె సేవలు ఇప్పుడు వైద్య వర్గాల్లోనూ ప్రశంసలు అందుకుంటున్నాయి.
అసలు CPR అంటే ఏమిటి?
CPR (Cardiopulmonary Resuscitation) అనేది గుండె ఒక్కసారిగా ఆగిపోయినప్పుడు లేదా శ్వాస ఆగిపోయినప్పుడు చేసే అత్యవసర ప్రాణరక్షక ప్రక్రియ. ఇందులో ప్రధానంగా రెండు చర్యలు ఉంటాయి.
ఛాతీపై బలంగా, నిర్దిష్ట వేగంతో ఒత్తిడి చేయడం. అవసరమైతే కృత్రిమ శ్వాస ఇవ్వడం. ఈ ప్రక్రియ వల్ల గుండె పూర్తిగా పనిచేయకపోయినా మెదడు, గుండె వంటి కీలక అవయవాలకు కనీస స్థాయిలో రక్తప్రసరణ కొనసాగుతుంది. దీంతో మెదడు కణాలు దెబ్బతినకుండా కొంత సమయం రక్షణ లభిస్తుంది.
ఎక్కువసేపు CPR చేస్తే నిజంగానే బతికే అవకాశం ఉంటుందా?
సాధారణంగా గుండె ఆగిపోయిన తర్వాత వైద్యులు 20 నుంచి 30 నిమిషాల వరకు CPR కొనసాగిస్తారు. ఆ సమయంలో గుండె స్పందించకపోతే పరిస్థితిని బట్టి చికిత్సను నిలిపివేయవచ్చు. అయితే అన్ని సందర్భాల్లో ఇదే నియమం కాదు. ముఖ్యంగా ఆస్పత్రిలో నిపుణుల బృందం, వెంటనే డిఫిబ్రిలేటర్ (ఎలక్ట్రిక్ షాక్), అడ్వాన్స్డ్ కార్డియాక్ లైఫ్ సపోర్ట్ (ACLS) మందులు అందుబాటులో ఉంటే 45 నిమిషాల నుంచి గంటల పాటు కూడా CPR కొనసాగించిన సందర్భాలు వైద్య సాహిత్యంలో నమోదయ్యాయి.
ఎందుకు ఎక్కువసేపు CPR చేస్తారు?
గుండె ఆగిపోయిన వెంటనే మెదడుకు ఆక్సిజన్ సరఫరా ఆగిపోతుంది. నాలుగు నుంచి ఆరు నిమిషాల తర్వాత మెదడు కణాలు దెబ్బతినే ప్రమాదం పెరుగుతుంది. కానీ నాణ్యమైన CPR కొనసాగిస్తే రక్తప్రసరణ కొంతవరకు కొనసాగుతుంది. దీంతో… మెదడుకు ఆక్సిజన్ అందుతుంది. గుండె కణజాలం పూర్తిగా దెబ్బతినకుండా ఉంటుంది. డిఫిబ్రిలేటర్ షాక్ ప్రభావం మెరుగ్గా పనిచేసే అవకాశం ఉంటుంది. అత్యవసర మందులు గుండెకు చేరి స్పందించే అవకాశాన్ని పెంచుతాయి. అందుకే కొన్నిసార్లు వైద్యులు పరిస్థితిని బట్టి చాలా సేపు కూడా CPR కొనసాగిస్తారు.
అయితే ప్రతి ఒక్కరూ బతుకుతారా?
లేదు. CPR ఎంతసేపు చేసినా ప్రతి రోగి కోలుకుంటారని చెప్పలేం. విజయావకాశాలు అనేక అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి. గుండె ఎందుకు ఆగింది? CPR ఎంత త్వరగా ప్రారంభించారు? CPR నాణ్యత ఎలా ఉంది? డిఫిబ్రిలేటర్ అవసరమైతే ఎంత త్వరగా ఉపయోగించారు? రోగి వయసు, ఆరోగ్య పరిస్థితి ఎలా ఉంది? ఆస్పత్రిలో అడ్వాన్స్డ్ కార్డియాక్ కేర్ ఎంత త్వరగా అందింది? ఈ అంశాలన్నీ కలిసి ఫలితాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
వైద్యులు చెప్పే చెయిన్ ఆఫ్ సర్వైవల్ ఇదే
గుండె ఆగిపోయిన వ్యక్తిని కాపాడడంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనుసరించే విధానం ఇలా ఉంటుంది. వెంటనే గుండె ఆగిపోయిందని గుర్తించడం. అత్యవసర వైద్య సేవలకు సమాచారం ఇవ్వడం. ఆలస్యం చేయకుండా CPR ప్రారంభించడం. అవసరమైతే వెంటనే డిఫిబ్రిలేటర్తో షాక్ ఇవ్వడం. ఆస్పత్రిలో అధునాతన గుండె చికిత్స అందించడం. ఈ ఐదు దశలు ఎంత వేగంగా అమలైతే ప్రాణాలు నిలిచే అవకాశాలు అంత ఎక్కువగా ఉంటాయి.
ప్రజల ప్రశంసలు అందుకుంటున్న డాక్టర్
వరుసగా రెండు క్లిష్టమైన కేసుల్లో గుండె ఆగిపోయిన ప్రముఖులను తిరిగి ప్రాణాలతో నిలబెట్టిన డాక్టర్ సి. మమతా రెడ్డి సేవలను సోషల్ మీడియాలో నెటిజన్లు ప్రశంసలతో ముంచెత్తుతున్నారు. డాక్టర్ అంటే ఇలానే ఉండాలి, చివరి క్షణం వరకు పోరాడిన నిజమైన ప్రాణరక్షకురాలు, వైద్య వృత్తికి గౌరవం తీసుకొచ్చిన వైద్యురాలు అంటూ అభినందనలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి.
CPR అనేది శిక్షణ పొందిన వ్యక్తులు లేదా వైద్య నిపుణులు సరైన పద్ధతిలో చేయాల్సిన అత్యవసర ప్రక్రియ. గుండెపోటు లేదా కార్డియాక్ అరెస్ట్ అనుమానం వచ్చిన వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం కోసం కాల్ చేయడం, ఆలస్యం చేయకుండా CPR ప్రారంభించడం ప్రాణాలను కాపాడడంలో అత్యంత కీలకం.