ఆస్పత్రుల్లో వెంటిలేటర్పై చికిత్స పొందుతున్న కొందరు తీవ్ర అనారోగ్యంతో ఉన్న రోగుల విషయంలో వైద్యులు అప్నియా టెస్ట్ నిర్వహిస్తారు. ముఖ్యంగా బ్రెయిన్ డెత్ (మెదడు మరణం) నిర్ధారణ ప్రక్రియలో ఇది కీలకమైన పరీక్షగా ఉపయోగిస్తారు. ప్రస్తుతం రాజమండ్రిలో తాగుబోతుల ఉన్మాదానికి బాధితురాలిగా మారిన ప్రియాంకకు చివరి ప్రయత్నంగా ఈ టెస్ట్ నిర్వహించనున్నారు. అయితే అప్నియా టెస్ట్ అంటే నిద్రలో శ్వాస ఆగిపోవడాన్ని పరీక్షించే సాధారణ టెస్ట్ అని చాలామంది భావిస్తారు. వాస్తవానికి బ్రెయిన్ డెత్ నిర్ధారణలో ఉపయోగించే అప్నియా టెస్ట్కు పూర్తిగా భిన్నమైన ఉద్దేశం ఉంటుంది.
అప్నియా టెస్ట్ అంటే ఏమిటి?
అప్నియా అంటే శ్వాస లేకపోవడం. మన శరీరంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO₂) స్థాయి పెరిగినప్పుడు మెదడులోని శ్వాస నియంత్రణ కేంద్రాలు స్పందించి మనకు శ్వాస తీసుకోవాలనే సహజ ప్రేరణను కలిగిస్తాయి. అయితే మెదడు కాండం తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నప్పుడు లేదా దాని పనితీరు పూర్తిగా కోల్పోయినప్పుడు ఈ సహజ శ్వాస ప్రేరణ కనిపించకపోవచ్చు. ఈ విషయాన్ని అంచనా వేయడానికి వైద్యులు అప్నియా టెస్ట్ నిర్వహిస్తారు. పరీక్ష సమయంలో రోగి స్వయంగా శ్వాస తీసుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడా లేదా అన్నది పరిశీలిస్తారు. అదే సమయంలో రక్తంలో CO₂ స్థాయిని కొలుస్తారు.
ఎందుకు చేస్తారు?
అప్నియా టెస్ట్ ప్రధానంగా మెదడు కాండంలోని శ్వాస నియంత్రణ కేంద్రం పనిచేస్తుందా లేదా తెలుసుకోవడానికి చేస్తారు.
మెదడు మరణం నిర్ధారణలో రోగికి స్పృహ లేకపోవడం, మెదడు కాండానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన రిఫ్లెక్స్లు లేకపోవడం, స్వయంగా శ్వాస తీసుకునే సామర్థ్యం లేకపోవడం వంటి అంశాలను వైద్యులు సమగ్రంగా పరిశీలిస్తారు. వీటిలో స్వయంచాలక శ్వాస ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని అంచనా వేయడంలో అప్నియా టెస్ట్ సహాయపడుతుంది.
పరీక్ష ఎలా నిర్వహిస్తారు?
ఈ పరీక్షను సాధారణంగా ICUలో, అత్యంత జాగ్రత్తగా వైద్యుల పర్యవేక్షణలో నిర్వహిస్తారు. ముందుగా రోగి పరిస్థితి పరీక్షకు అనుకూలంగా ఉందో లేదో వైద్యులు నిర్ధారిస్తారు. రక్తంలో ఆక్సిజన్, రక్తపోటు, ఉష్ణోగ్రత, ఇతర ముఖ్యమైన అంశాలను పరిశీలిస్తారు.ఆ తర్వాత రోగికి తగినంత ఆక్సిజన్ అందేలా ఏర్పాట్లు చేసి, వెంటిలేటర్ అందించే శ్వాస సహాయాన్ని వైద్యులు నిర్ణయించిన ప్రోటోకాల్ ప్రకారం తాత్కాలికంగా నిలిపివేస్తారు. ఈ సమయంలో రోగి స్వయంగా శ్వాస తీసుకునే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడా లేదా అనేది నిశితంగా గమనిస్తారు. అదే సమయంలో కొంత వ్యవధిలో ఆర్టీరియల్ బ్లడ్ గ్యాస్ (ABG) పరీక్ష ద్వారా రక్తంలోని ఆక్సిజన్, కార్బన్ డయాక్సైడ్ తదితరాలను కొలుస్తారు.
CO₂ ఎందుకు ముఖ్యమైనది?
మన శరీరంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ పెరగడం సహజంగా శ్వాస తీసుకోవాలనే ప్రేరణను కలిగిస్తుంది. అందువల్ల అప్నియా టెస్ట్లో CO₂ స్థాయి వైద్యపరంగా నిర్ణయించిన స్థాయికి పెరిగినప్పటికీ రోగి స్వయంగా శ్వాస తీసుకునే ప్రయత్నం చేయకపోతే, శ్వాసను ప్రేరేపించే మెదడు కాండం కార్యకలాపం లేదనే విషయానికి అది మద్దతు ఇస్తుంది. అయితే పరీక్ష ఫలితాన్ని కేవలం ఒక సంఖ్య ఆధారంగా మాత్రమే నిర్ణయించరు. ప్రస్తుత వైద్య మార్గదర్శకాలు, రోగి పరిస్థితి, ముందస్తు CO₂ స్థాయిలు, ఇతర క్లినికల్ ప్రమాణాలు అన్నింటినీ వైద్యులు పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
టెస్ట్లో శ్వాస వస్తే..?
అప్నియా టెస్ట్ సమయంలో రోగి స్వయంగా శ్వాస తీసుకునే ప్రయత్నం చేస్తే, అది ముఖ్యమైన సమాచారం. అంటే శ్వాసను నియంత్రించే మెదడు కాండం కార్యకలాపం కొంతవరకు ఉందని సూచించవచ్చు. అలాంటి సందర్భంలో బ్రెయిన్ డెత్ నిర్ధారణకు అవసరమైన ప్రమాణాలు పూర్తయ్యాయా లేదా అనే విషయాన్ని వైద్యులు మళ్లీ అంచనా వేస్తారు.
శ్వాస రాకపోతే..?
పరీక్ష సమయంలో వైద్యపరంగా నిర్దేశించిన పరిస్థితుల్లో, తగిన CO₂ స్పందన వచ్చినప్పటికీ.. రోగి సొంతగా శ్వాస ప్రయత్నం కనిపించకపోతే, అది బ్రెయిన్ డెత్ నిర్ధారణకు అవసరమైన క్లినికల్ ఆధారాల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. అయితే అప్నియా టెస్ట్లో శ్వాస రాలేదు అనగానే వెంటనే బ్రెయిన్ డెత్ అని చెప్పడం సరైనది కాదు. బ్రెయిన్ డెత్ నిర్ధారణ అనేది అనేక వైద్య ప్రమాణాలను సమగ్రంగా పరిశీలించిన తర్వాత మాత్రమే జరుగుతుంది.
ప్రతి వెంటిలేటర్ రోగికి ఈ పరీక్ష చేస్తారా?
అవసరం లేదు. వెంటిలేటర్పై ఉండటం మాత్రమే అప్నియా టెస్ట్ చేయడానికి కారణం కాదు. రోగి పరిస్థితి, మెదడు గాయం కారణం, ఇతర వైద్య పరిస్థితులు, ఆక్సిజన్ స్థాయి, రక్తపోటు వంటి అంశాలను వైద్యులు పరిశీలిస్తారు. పరీక్ష సమయంలో రోగికి ప్రమాదం కలిగే అవకాశం ఉంటే లేదా అవసరమైన పరిస్థితులు లేకపోతే, వైద్యులు పరీక్షను వాయిదా వేయవచ్చు లేదా తగిన ప్రత్యామ్నాయ పద్ధతులను పరిగణించవచ్చు.
పరీక్ష ప్రమాదకరమా?
ఇది తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో చేసే పరీక్ష కాబట్టి వైద్యుల నిరంతర పర్యవేక్షణ చాలా ముఖ్యం. పరీక్ష సమయంలో ఆక్సిజన్ స్థాయి పడిపోవడం, రక్తపోటులో మార్పులు, గుండె స్పందనలో మార్పులు వంటి సమస్యలు తలెత్తే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే ఇంట్లో లేదా సాధారణ వార్డులో చేయగలిగే పరీక్ష ఇది కాదు. ICUలో అవసరమైన పరికరాలు, మానిటరింగ్ సదుపాయాలు, అత్యవసర వైద్య సహాయం అందుబాటులో ఉండేలా చూసి మాత్రమే నిర్వహిస్తారు.
అప్నియా టెస్ట్.. స్లీప్ అప్నియా టెస్ట్ ఒక్కటేనా?
ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. అప్నియా టెస్ట్ అనే పదాన్ని రెండు వేర్వేరు సందర్భాల్లో ఉపయోగిస్తారు.
1. బ్రెయిన్ డెత్ అప్నియా టెస్ట్:
మెదడు కాండం శ్వాసను నియంత్రించే సామర్థ్యం ఉందా లేదా తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగిస్తారు.
2. స్లీప్ అప్నియా పరీక్ష:
నిద్రలో పదేపదే శ్వాస ఆగిపోతుందా, గురక, శ్వాసలో అంతరాయాలు, రక్తంలోని ఆక్సిజన్ మార్పులు వంటి సమస్యలను గుర్తించడానికి స్లీప్ స్టడీ/పాలిసోమ్నోగ్రఫీ వంటి పరీక్షలు చేస్తారు. కాబట్టి ఈ రెండింటినీ ఒకటిగా భావించకూడదు.
అప్నియా టెస్ట్ అనేది సాధారణ ఆరోగ్య పరీక్ష కాదు. బ్రెయిన్ డెత్ నిర్ధారణ ప్రక్రియలో రోగి సొంతగా శ్వాస తీసుకునే సామర్థ్యం ఉందా లేదా తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగించే కీలకమైన పరీక్ష. రక్తంలో CO₂ పెరిగినప్పుడు సాధారణంగా మెదడు శ్వాస తీసుకోవాలని శరీరాన్ని ప్రేరేపిస్తుంది. అయితే మెదడు కాండం పనితీరు పూర్తిగా కోల్పోయిన పరిస్థితుల్లో ఆ శ్వాస ప్రయత్నం కనిపించకపోవచ్చు. ఈ అంశాన్ని వైద్యపరంగా అంచనా వేయడమే అప్నియా టెస్ట్ ప్రధాన ఉద్దేశం.
అయితే ఒక్క అప్నియా టెస్ట్ ఫలితంతోనే బ్రెయిన్ డెత్ను నిర్ధారించరు. రోగి మొత్తం క్లినికల్ పరిస్థితి, మెదడు కాండం రిఫ్లెక్స్లు, ఇతర అవసరమైన వైద్య ప్రమాణాలు, వర్తించే మార్గదర్శకాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని అర్హత కలిగిన వైద్య బృందం తుది నిర్ణయం తీసుకుంటుంది.
అసలు ప్రియాంకకు ఏమైందో తెలుసు కదా!
రాజమండ్రిలోని ఓ సినిమాహాల్లో ఫ్రెండ్తో కలిసి సినిమా చూడ్డానికి వెళ్లింది. చూసి బయటకు వస్తోంది. అదే టైమ్లో దశ్వంత్ అతని మరో స్నేహితుడు సినిమాకి వచ్చారు. ఫుల్లుగా తాగి ఉన్నారు. వాళ్ల పరిస్థితి గురించి థియేటర్ సిబ్బంది వాళ్లను లోనికి అనుమతించలేదు. ఎక్స్ట్రాలు చేస్తే పోలీసులకు చెబుతాం అని వార్నింగ్ ఇవ్వడంతో ఆవేశంగా బయటకి వచ్చేశారు ఆ ఇద్దరు తాగుబోతులు. థియేటర్ సిబ్బందితో గొడవపడిన ఆవేశంలోనే కారు తీశాడు దశ్వంత్. లోపలి నుంచి బయటకు చాలా వేగంగా బయటకు వచ్చాడు. అతని కారుకు ముందు ప్రియాంక వెళ్తున్న బైక్ ఉంది. దగ్గరిదాకా వచ్చాడు.. ఓసారి డ్యాష్ ఇచ్చాడు. ఆ అమ్మాయి వెనక్కి చూసి ఉలిక్కిపడింది. సరే ఆగుతాడోమో ఏనుకుంది. దశ్వంత్ మాత్రం మరోరెండుసార్లు ఆవేశంగా ఢీకొట్టాడు. చివరికి ఆమె బైక్ పై నుంచి కిందపడినా కూడా వదలకుండా మెడ మీదుగా కారు పోనిచ్చేశాడు. ఫలితంగా ప్రియాంక చావుబతుకులతో పోరాడాల్సిన పరిస్థితి.