అడవిలో సింహం హైనాను చంపిన దృశ్యం చూస్తే ఎవరికైనా ఒకే సందేహం వస్తుంది.. చంపిన జంతువు మాంసమే కదా! మరి సింహం దాన్ని తినకుండా ఎందుకు వదిలేసి వెళ్లిపోతుంది?. సాధారణంగా సింహం ఏ జంతువునైనా చంపితే అది ఆహారం కోసం చేసిన వేట అని అనుకుంటాం. కానీ హైనా విషయంలో కథ కొంచెం భిన్నం. సింహం–హైనా సంబంధం కేవలం వేటగాడు, ఆహారం మధ్య సంబంధం కాదు. ఇవి రెండూ అడవిలో ఆహార గొలుసులో అగ్రస్థానంలో ఉన్న బలమైన మాంసాహారులు. ఒకే ప్రాంతంలో నివసిస్తూ ఒకే రకమైన ఆహారం కోసం పోటీ పడుతుంటాయి. అందుకే సింహం హైనాను చంపిన ప్రతిసారీ దాని ఉద్దేశం పొట్ట నింపుకోవడం కాదు.
హైనా.. సింహానికి ఆహారం కంటే పెద్ద సమస్య!
సింహాలు, ముఖ్యంగా మచ్చల హైనాలు, ఒకే ప్రాంతంలో జింకలు, అడవి దున్నలు, జీబ్రాలు, అడవి పందులు వంటి జంతువుల కోసం పోటీపడతాయి. పరిశోధనల్లో ఈ రెండు జాతుల ఆహారంలో గణనీయమైన పోలిక ఉన్నట్లు గుర్తించారు. ముఖ్యంగా తాజా వేట దగ్గరే సింహాలు, హైనాలు ఎక్కువగా ఎదురుపడతాయి. హైనాల గుంపు సింహం వేటాడిన జంతువు దగ్గరకు వచ్చి ఆహారాన్ని లాక్కోవడానికి ప్రయత్నించవచ్చు. మరోవైపు సింహాలు కూడా హైనాలపై దాడి చేసి వాటిని ఆహారం దగ్గర నుంచి తరిమేస్తాయి. సుదీర్ఘకాలం సాగిన పరిశీలనల్లో సింహాలు–హైనాల మధ్య ఘర్షణలు ప్రధానంగా ఆహారం చుట్టూనే జరుగుతున్నట్లు నమోదైంది. అంటే సింహం దృష్టిలో హైనా చాలాసార్లు తినాల్సిన జంతువు కంటే తన ఆహారాన్ని దోచుకునే ప్రత్యర్థి.
మరి ప్రత్యర్థిని చంపిన తర్వాత మాంసం ఎందుకు వదిలేస్తుంది?
ఇక్కడే అసలు సమాధానం ఉంది. సింహం ఒక హైనాను చంపినప్పుడు దాని ప్రధాన లక్ష్యం ఆ హైనా శరీరం నుంచి మాంసం పొందడం కాకపోవచ్చు. తన వేటను కాపాడుకోవడం, ప్రత్యర్థిని తొలగించడం, తన ప్రాంతంలో హైనాల ఒత్తిడిని తగ్గించడం వంటి కారణాలు ముఖ్యంగా ఉండవచ్చు. అందుకే హైనాను చంపిన వెంటనే సింహం దాని మృతదేహం దగ్గర కూర్చొని తినాల్సిన అవసరం ఉండదు. మనుషుల దృష్టిలో చంపితే తినాలి అనిపిస్తుంది. కానీ అడవి జంతువుల ప్రవర్తనలో ప్రతి హత్య ఆహారం కోసం జరిగేది కాదు. ప్రత్యర్థిని తరిమేయడం, పిల్లలను రక్షించడం, ఆహారాన్ని కాపాడుకోవడం, ప్రాంతాన్ని కాపాడుకోవడం కోసం కూడా జంతువులు చంపుతాయి.
అయితే హైనా మాంసం సింహానికి నచ్చదా?
ఇక్కడ చాలా జాగ్రత్తగా చెప్పాల్సిన విషయం ఉంది. హైనా మాంసం సింహాలకు పనికిరాదని, విషపూరితమని లేదా సింహాలు దాన్ని ఎప్పుడూ తినవని శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవు. హైనాలు మాంసాహారులే. వాటి శరీరంలో ఇతర మాంసాహార జంతువుల మాదిరిగానే పోషక విలువ ఉన్న కండర మాంసం ఉంటుంది. కాబట్టి హైనా మాంసం తినడానికి పనికిరాదు అనడం తప్పు. అలాగే సింహాలు హైనా మృతదేహాన్ని ఎప్పుడూ తినవని చెప్పడం కూడా సరికాదు. పరిస్థితిని బట్టి మృతదేహాన్ని తినే అవకాశం ఉంటుంది.
మరి హైనాకు వచ్చే ఆ ప్రత్యేకమైన వాసన సంగతేంటి?
ఇక్కడే మనం తరచూ వినే మాటకు కొంత ఆధారం కనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా మచ్చల హైనాల శరీరంలో వాసనను విడుదల చేసే ప్రత్యేక గ్రంథులు ఉంటాయి. వాటి నుంచి వచ్చే స్రావంలో అనేక రకాల గాలిలో కలిసిపోయే రసాయన పదార్థాలను శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు. ఒక పరిశోధనలో 84 హైనాల నుంచి సేకరించిన 143 వాసన స్రావాల నమూనాల్లో 252 రకాల గాలిలో వ్యాపించే రసాయన పదార్థాలు గుర్తించారు. ఈ వాసన హైనాలకు ఒకదానిని మరొకటి గుర్తించుకోవడంలో, తమ గుంపు గురించి సమాచారం తెలుసుకోవడంలో, ప్రాంతాన్ని గుర్తించడంలో ఉపయోగపడుతుంది. హైనా శరీరంపై నివసించే సూక్ష్మజీవులు కూడా ఈ ప్రత్యేక వాసన ఏర్పడటంలో పాత్ర పోషిస్తాయని పరిశోధనలు సూచిస్తున్నాయి. అందువల్ల హైనాకు ప్రత్యేకమైన, ఘాటైన వాసన ఉంటుంది అనేది నిజం. కానీ.. ఆ వాసన వల్లే సింహం హైనాను తినదా? అంటే.. అలా నిర్ధారించడానికి ప్రస్తుతం తగిన శాస్త్రీయ ఆధారం లేదు.
అంటే హైనా వాసన సింహానికి అసహ్యం కలిగిస్తుంది.. అందుకే చంపిన తర్వాత తినదు అనే కథ వినడానికి ఆసక్తికరంగా ఉన్నప్పటికీ, దాన్ని ఖచ్చితమైన శాస్త్రీయ కారణంగా చెప్పలేం. హైనా వాసన ఒక ఆసక్తికరమైన అంశం మాత్రమే. సింహం హైనాను ఎందుకు చంపుతుంది, ఎందుకు కొన్నిసార్లు తినకుండా వెళ్లిపోతుంది అనే ప్రశ్నకు ప్రధాన వివరణ మాత్రం ఇరు జాతుల మధ్య ఉన్న తీవ్రమైన పోటీ, ఘర్షణాత్మక సంబంధం.
హైనాలు కూడా సింహాలను వదిలిపెట్టవు!
ఈ పోటీ ఒక్కవైపు ఉండదు. హైనాల గుంపు కూడా సింహాలను ఎదుర్కొంటుంది. ముఖ్యంగా ఆహారం విషయంలో హైనాలు గుంపుగా చేరి సింహాలను ఇబ్బంది పెట్టే సందర్భాలు ఉన్నాయి. పరిశోధనల్లో హైనాలు గుంపుగా సింహాలపై ఒత్తిడి తెచ్చి వాటిని ఆహారం నుంచి దూరం చేయడానికి ప్రయత్నించిన సంఘటనలు నమోదు అయ్యాయి. సింహాలు పెద్దవి, బలమైనవి కావడంతో ఒంటరిగా ఉన్న హైనాకు వాటిని ఎదుర్కోవడం ప్రమాదకరం. అందుకే హైనాలు సంఖ్యను ఉపయోగించుకుంటాయి. మరోవైపు సింహాలు కూడా అవకాశం దొరికితే హైనాలను చంపగలవు.
ఒక ఆసక్తికరమైన విషయం.. సింహాలు–హైనాలు ఎదురుపడే సందర్భాలు కేవలం యాదృచ్ఛికం కాదు. దీర్ఘకాల పరిశీలనల్లో వీటి ఘర్షణలు ముఖ్యంగా తాజాగా వేటాడిన జంతువుల దగ్గర ఎక్కువగా జరుగుతున్నట్లు గుర్తించారు. ఎందుకంటే అక్కడే అసలు పోటీ మొదలవుతుంది. ఈ ఆహారం ఎవరిది? అన్న ప్రశ్నకు సింహం తన బలంతో సమాధానం చెప్పాలని చూస్తుంది. హైనా మాత్రం తన గుంపు బలంతో దాన్ని సవాలు చేస్తుంది. అందుకే ఒక హైనాను చంపిన తర్వాత సింహం దాన్ని తినకుండా వెళ్లిపోతే.. అది వింతగా కనిపించినా అడవి ప్రవర్తనలో అసాధారణం కాదు.
చివరికి అసలు నిజం ఏంటి?
సింహం హైనాను చంపింది అంటే అది తప్పనిసరిగా ఆహారం కోసం చంపిందని కాదు. హైనా సింహానికి ప్రధానంగా ఒక ఆహార ప్రత్యర్థి. ఆహారం, ప్రాంతం, పిల్లల రక్షణ, ఆధిపత్యం వంటి కారణాలతో సింహం హైనాపై దాడి చేయవచ్చు. ప్రత్యర్థిని చంపిన తర్వాత ఆ మృతదేహాన్ని తినాల్సిన అవసరం సింహానికి ఉండకపోవచ్చు. హైనాలకు ప్రత్యేకమైన ఘాటైన వాసన ఉండటం మాత్రం శాస్త్రీయంగా నమోదైంది. కానీ ‘ఆ వాసన నచ్చక సింహం హైనా మాంసాన్ని తినదు’ అనేది నిరూపితమైన కారణం కాదు.